«کم‌خونی انواع مختلفی دارد اما در همه آن‌ها ما با کاهش میزان هموگلوبین خون مواجه هستیم که البته این مشکل باعث کاهش میزان اکسیژن‌رسانی به مغز و سایر اندام‌های بدن می‌شود. البته ما بیشتر با ۳ نوع شایع از کم‌خونی‌ها، یعنی کم‌خونی ناشی از فقر آهن، کمبود اسیدفولیک و کمبود ویتامین B12 سروکار داریم.»

این‌ها را دکتر محمدحسن انتظاری، متخصص تغذیه و استاد دانشگاه علوم پزشکی اصفهان درباره انواع کم‌خونی‌ها گفت و باب مصاحبه را باز کرد:

* تفاوت کم‌خونی ناشی از فقر آهن با سایر کم‌خونی‌ها چیست؟

در کم‌خونی ناشی از فقر آهن، علاوه بر کاهش سطح هموگلوبین خون با کوچک‌تر شدن سلول‌های خونی، مخصوصاً گلبول‌های قرمز خون هم مواجه هستیم. به همین دلیل گاهی برای معرفی این نوع کم‌خونی از واژه «میکروسیتیک» هم استفاده می‌شود.

* درباره کم‌خونی‌های ناشی از کمبود ویتامین B12 و اسیدفولیک برایمان می‌گویید؟

بله، در این دو نوع خاص از کم‌خونی، هموگلوبین خون پایین می‌آید اما سلول‌های خونی بزرگ می‌شوند. به همین دلیل از واژه «ماکروسیتیک» برای معرفی این نوع کم‌خونی استفاده می‌کنند. تشخیص کم‌خونی ناشی از فقر آهن با این دو نوع کم‌خونی، با یک آزمایش ساده امکان‌پذیر است اما راه تشخیص کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 از کم‌خونی ناشی از کمبود اسیدفولیک، کمی سخت‌تر است و به آزمایش‌های دقیق‌تری در آزمایشگاه‌های مجهز نیاز است تا بتوان سطح ویتامین B12 یا اسیدفولیک موجود در سرم خون را اندازه‌گیری کرد و متوجه شد که فرد، به کدام‌یک از این دو نوع کم‌خونی مبتلا شده است.

* علائم ظاهری این ۳ نوع کم‌خونی با یکدیگر متفاوت هستند؟

نه، معمولاً تمام این کم‌خونی‌ها با علائمی مانند رنگ‌پریدگی، خستگی زودهنگام و زیاد در طول روز همراه هستند. البته در کم‌خونی ناشی از فقر آهن، بیماران کمی دچار کاهش قدرت حافظه کوتاه‌مدت هم می‌شوند.

* رژیم‌درمانی این کم‌خونی‌ها چگونه است؟

از آنجا که ما نمی‌توانیم مصرف مداوم و مادام‌العمر داروهای مربوط به انواع کم‌خونی را توصیه کنیم، مصرف کوتاه‌مدت داروها را برای رفع کم‌خونی شدید و علامت‌دار توصیه می‌شود و پس از اینکه کم‌خونی فرد تا حد قابل‌قبولی برطرف شد، پیروی از یک رژیم غذایی اصولی و مناسب لازم است.

کم‌خونی ناشی از فقر آهن جزو شایع‌ترین انواع کم‌خونی در ایران و جهان است و بهترین توصیه تغذیه‌ای به این گروه از بیماران، مخصوصاً خانم‌ها، مصرف ۳-۲ وعده از گروه گوشت‌ها در طول روز است. گوشت‌ها در بین منابع غذایی مختلف، دارای بهترین کیفیت و کمیت جذب آهن هستند. خانم‌ها باید پیش از دوران یائسگی، حتماً انواع گوشت‌ها به‌خصوص گوشت قرمز و شترمرغ را برای پیشگیری از کم‌خونی در برنامه غذایی‌شان بگنجانند.

* در مورد کم‌خونی ناشی از کمبود اسیدفولیک چطور؟

بیماران مبتلا به کم‌خونی ناشی از کمبود اسیدفولیک هم باید روزی یک یا دو وعده سبزی تازه (به‌خصوص سبزی‌های برگ سبز تیره) را در رژیم غذایی‌شان داشته باشند. این سبزی‌ها می‌توانند شامل سبزی خوردن، کاهو، کلم بروکلی، اسفناج و حتی مرکبات باشند.

* در صورت تشخیص کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 هم باید تغییری در رژیم غذایی داد؟

بله، معمولاً احتمال کمبود ویتامین B12 در سنین جوانی، صفر و در دوران سالمندی یا در بین افراد گیاهخوار زیاد است. البته بدن ما می‌تواند تا سال‌ها، ویتامین B12 را ذخیره کند اما این ویتامین در منابع گیاهی پیدا نمی‌شود. از این رو به افراد گیاه‌خوار و سالمندان توصیه می‌شود که حتماً منابع غذایی حیوانی مانند شیر، لبنیات یا تخم‌مرغ را در برنامه غذایی خود بگنجانند. البته توجه داشته باشید که داروهای آنتی‌ریفلاکس مانند سایمتیدین یا رانیتیدین که اسید معده را خنثی می‌کنند هم می‌توانند باعث کاهش سطح ویتامین B12 شوند بنابراین مصرف‌کنندگان این داروها هم باید برای پیشگیری از ابتلا به کم‌خونی، با پزشک خود درباره دوز و نحوه مصرف داروهایشان مشورت کنند.

*آیا درست است که می‌گویند مصرف گوشت‌ها به همراه ویتامین C باعث افزایش جذب آهن موجود در آن‌ها می‌شود؟

واقعیت این است که جذب آهن موجود در گوشت‌ها در هر شرایطی خوب و بالاست. ویتامین C می‌تواند جذب آهن موجود در منابع غیر گوشتی مانند حبوبات، غلات، میوه‌های خشک یا سبزی‌های برگ سبز تیره را تا حدود ۳ برابر افزایش دهد. تنها موردی که باعث ایجاد اختلال در جذب آهن می‌شود، مصرف لبنیات همراه با خوراکی‌های حاوی آهن است. به همین دلیل هم به افراد مبتلا به کم‌خونی ناشی از فقر آهن توصیه می‌شود که منابع غذایی حاوی آهن را با لبنیات مصرف نکنند مثلاً کباب را با ماست یا دوغ نخورند.

* به‌عنوان سؤال آخر در چه صورتی باید مکمل مصرف کرد؟

ابتدا باید نوع کم‌خونی افراد مبتلا به کم‌خونی به وسیله متخصص تغذیه مشخص شود سپس در صورت نیاز، مکمل‌های غذایی متناسب با کم‌خونی در برنامه روزانه‌شان قرار بگیرد. البته مدت زمان مصرف این مکمل‌ها، بشدت کم‌خونی فرد بستگی دارد.

ممکن است فردی مجبور شود ۶ ماه یا ۱ سال مکمل مصرف کند و کم‌خونی شدید فرد دیگری با یکی ۲ ماه مصرف مکمل آهن، اسیدفولیک یا ویتامین B12، برطرف شود. ضمن اینکه دوز و تعداد مصرف این مکمل‌ها هم به میزان کم‌خونی بیمار بستگی دارد.

برخی بیماران، مجبورند از مکمل‌های تزریقی استفاده کنند و برخی دیگر لازم است به مصرف قرص‌های مکمل اکتفا کنند. نکته مهم اینکه دوز، میزان، شکل دارویی و طول دوره مصرف، باید با نظر و تجویز پزشک باشد و نمی‌توان تجویز یکسانی برای تمام بیماران داشت.

بهتر است بیماران مبتلا به کم‌خونی ناشی از فقر آهن، قرص آهن را بین دو وعده غذایی یا آخر شب مصرف کنند در حالی که مکمل‌های اسیدفولیک و ویتامین B12 را می‌توان با معده خالی یا با وعده‌های غذایی نیز خورد. البته هر چقدر قرص آهن با معده خالی‌تری مصرف شود، جذب بالاتری هم خواهد داشت.

آگاهی‌های مرتبط با خون و کم‌خونی:

* آزمایش خون نرمال:

هموگلوبین Hgb:
14 تا ۱۸ گرم در دسی‌لیتر در مردان و ۱۲ تا ۱۶ گرم در دسی‌لیتر در زنان

میانگین هموگلوبین در سلول MCH:
۲۷ تا ۳۳ پیکوگرم

میانگین غلظت هموگلوبین در سلول MCHC:
۳۳ تا ۳۶ پیکوگرم

تعداد گلبول قرمز خون RBC:
۶/۱ تا ۴/۷ میلیون در میکرولیتر

هماتوکریت HCT :
۴۱ تا ۵۱ درصد در مردان و ۳۶ تا ۴۵ درصد در زنان

* آزمایش برای تشخیص کم‌خونی

از آنجا که برخی کم‌خونی‌های دیگر مانند کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین A یا کم‌خونی‌های داسی‌شکل هم می‌توانند باعث کاهش سطح هموگلوبین خون شوند و ریز شدن سلول‌های خونی را در پی داشته باشند، انجام آزمایش‌های دقیق‌تری با مشاهده علائم توصیه می‌شود تا بتوان کم‌خونی ناشی از فقر آهن را به شکل واضحی تشخیص داد.

معمولاً در این‌گونه موارد، آزمایش اندازه‌گیری سطح «فریتین» خون انجام می‌شود. با انجام این آزمایش، می‌توانیم متوجه شویم که فرد مبتلا به کم‌خونی ناشی از فقر آهن است یا نه و اینکه آیا ذخیره آهن در بدنش دارد یا ندارد.

اشتباه گرفتن این دو نوع کم‌خونی و درمان‌های نادرست می‌تواند سلامت بیمار را بشدت تهدید کند. مثلاً اگر فردی با کمبود B12 مواجه باشد و به او فولیک اسید بدهیم، وضعیت کم‌خونی او کمی بهبود می‌یابد اما سیستم عصبی‌اش دچار اختلال می‌شود پس حتماً در صورت مواجهه با بزرگی سلول‌های خونی، باید آزمایش‌های تخصصی مربوط به افتراق این دو نوع کم‌خونی برای بیمار تجویز شود.

متخصصان تغذیه در پاسخ به این سوال می گویند؛ هر گروه خونی در زمان متفاوتی از تاریخ تکامل بشری، شکل گرفته است و بنابراین ما باید رژیم های غذایی خود را مطابق با رژیم غذایی اجدادمان در زمان تکامل گروه خونی مشابه در بدن آن ها هماهنگ کنیم.

آن ها تاکید دارند: اگر غذاهایی را بخورید که متناسب و سازگار با گروه خونی خودتان هستند، می توانید به راحتی آن ها را هضم کنید، وزنتان کاهش یابد و سلامت و شادی بیشتری را تجربه کنید.

افرادی که گروه خونی آن ها «O» است، در واقع قدیمی ترین گروه خونی را به لحاظ سابقه تکامل بشری دارند و بنابراین با این گروه خونی اگر از رژیم غذایی یک شکارچی مثل اجداد انسان در آن زمان پیروی کند، احساس بهتری خواهد داشت.این افراد تمایل دارند که سطح زیادی از انرژی را دریافت کنند و بسیار سازمان یافته هستند.

برای افراد با گروه خونی «O» توصیه می شود که رژیم غذایی حاوی پروتئین زیادی باشند و اگر این گروه فقط سبزی خوار باشند، دائم احساس گرسنگی می کنند و در نتیجه به خوردن تنقلات روی می آورند که در نتیجه با مشکلاتی در میزان قند خون و متابولیسم مواجه خواهند شد. این افراد می توانند آزادانه گوشت لخم و ماهی مصرف کنند، اما از خوردن زیاد لبنیات یا کربوهیدارت ها باید خودداری کنند.

از نظر ورزش کردن هم این گروه باید در روز یک ساعت، فعالیت بدنی داشته باشند و ترجیحا در هنگام صبح به جای عصر ورزش کنند. برای این اشخاص شنا، پیاده روی و دوچرخه سواری توصیه می شود.

در مورد گروه خونی «B» نیز، هیچ گروه خونی دیگری به اندازه «B» مظهر میانه روی نیست. این گروه خونی در زمانی تکامل یافته که انسان ها بیشتر سفر می کردند و بنابراین گوشت، سبزیجات و غلات به شیوه ای متعادل تر مصرف می شده اند.

اگر گروه خونی شما «B» است، باید بدانید که به طور کلی طبعی قوی تر و سالم تر دارید و بسیار واقع بین و عمل گرا هستید.

برای افرادی که گروه خونی «B» دارند، رژیم غذایی ترکیبی از رژیم گروه خونی «A» و «O» است.

یعنی از هر چیزی می توانند کمی بخورند و این گروه به طور کلی خوش شانس تر هستند، چون راحت تر می توانند وزن از دست بدهند.

گروه خونی «B» می توانند به راحتی گوشت، ماهی، قهوه، سبزیجات و غلات عاری از گندم استفاده کنند و از خوردن غذاهای فرآوری شده باید خودداری کنند.

این افراد بهتر است تمرینات ورزشی ملایمی را انجام دهند که هم از جسم و هم از مغزشان استفاده کنند و اما در مورد گروه خونی «A» باید گفت که این گروه خونی کمی دیرتر از گروه خونی «O» تکامل یافته است، یعنی زمانی که بشر به جای شکار، کشاورزی می کرده است.

بنابراین افراد با گروه خونی «A»، پروتئین کمتر، اما غلات بیشتر احتیاج دارند. گروه خونی «A» اغلب خلاقیت بالایی دارند و در عین حال که بسیار حساس هستند، می توانند حلال مشکلات خوبی هم باشند. این اشخاص باید گوشت کمتر، اما سبزیجات بیشتر بخورند.

آن ها در مصرف مغز خشکبار، دانه ها، غلات، پاستا، میوه و سبزیجات کاملا آزاد هستند، اما در خوردن لبنیات به ویژه اگر آلرژی دارند و نیز از مصرف زیاد گوشت، باید پرهیز کنند.

افراد با گروه خونی «A» نسبت به «O» به فعالیت و تحرک کمتری نیاز دارند و برای آن ها فقط 30 دقیقه نرمش آرام در روز مثل یوگا، تای چی یا پیاده روی در فضای آزاد، بسیار مناسب است و بالاخره گروه خونی «AB» که ترکیبی از گروه «A» و گروه «B» است و افراد با گروه خونی «AB» می توانند ترکیبی از رژیم غذایی هر دو گروه را داشته باشند.

این افراد دارای خلاقیت هستند و مغز خوبی برای تجارت و کنار آمدن و سازگاری با مردم دارند. این گروه باید از خوردن زیاد گوشت پرهیز کنند و همیشه در رژیم غذایی خود سبزیجات را بگنجانند.

بهترین خوردنی ها برای گروه خونی «AB» ماهی، سبزیجات، کربوهیدارت ها و غلات است، اما گوشت زیادی برای این گروه مفید نیست و باید از آن پرهیز کنند.

از نظر فعالیت بدنی به این گروه توصیه می شود که ترکیبی از فعالیت های آرام مثل یوگا و نیز جلساتی از تمرینات اندکی پرتحرک تر مثل پرش سبک را داشته باشند.

البته بودن در سنین رشد، ابتلا به بیماری هایی مانند کرون و سلیاک و خونریزی های مکرر از عواملی هستند که زمینه بروز این مشکل را فراهم می کنند اما عادت های غلط غذایی نیز شرایط را برای ابتلا به این بیماری فراهم می کنند و این درست همان چیزی است که در این مطلب می خواهیم به آن بپردازیم.

۱.نوشیدن چای و قهوه:

مطالعه ها نشان داده اند نوشیدنی هایی مانند چای و قهوه ترکیب های فنولیک دارند که مانع جذب آهن در دستگاه گوارش می شوند. به علاوه، در چای ترکیب دیگری به نام تانن وجود دارد که جذب این ماده معدنی را به میزان قابل ملاحظه ای کاهش می دهد. به این دلیل توصیه می شود بلافاصله بعد از خوردن موادغذایی حاوی آهن یا وعده غذایی اصلی، این نوشیدنی ها را میل نکنید.

۲.زیاده روی در مصرف لبنیات:

حتما با خواندن این عنوان تعجب خواهید کرد اما واقعیت آن است که کلسیم موجود در موادغذایی مانند شیر، ماست، دوغ و پنیر وقتی با منابع غذایی حاوی آهن همراه شوند، هنگام جذب با آهن موجود رقابت می کنند و جذب این ماده معدنی را به حداقل ممکن می رسانند، بنابراین بهتر است موادغذایی ای مانند ماست و دوغ را که اغلب در کنار غذا سرو می شوند، با غذاهای گوشتی ای نظیر کباب که منبع عالی آهن هستند، میل نکنید. البته این توصیه به کسانی است که بیشتر در معرض کم خونی ناشی از فقرآهن هستند؛ مانند کودکان و نوجوانان، زنان باردار و...

۳.مصرف بیش از حد سویا:

سویا از موادغذایی ای است که پروتئین دارد و این ترکیب مانع جذب آهن می شود بنابراین مصرف توام سویا با منابع گوشتی، عادت غذایی غلطی است که زمینه کمبود این ماده مغذی را فراهم خواهد کرد. البته مشابه این موضوع در مورد غلات کامل نیز وجود دارد زیرا این موادغذایی نیز دارای «فیتات» هستند که این ترکیب نیز مانع جذب آهن می شود. البته فراموش نکنید نان هایی که خمیر شان با جوش شیرین به عمل نمی آید، بلکه طی فرایند تخمیر تهیه می شوند، مقادیر بسیار کمتری فیتات دارند.

۴.مصرف بیش از اندازه منابع اگزالاتی:

موادغذایی ای مانند اسفناج، ریواس، کرفس، هویج، خیار و جعفری ترکیبی به نام اسید اگزالیک دارند که در دستگاه گوارش با عناصر دو ظرفیتی پیوند می خورد و از جذب آنها جلوگیری می کند بنابراین مصرف گوشت، مرغ، ماهی و تخم مرغ به عنوان منابع آهن با سبزی های یاد شده شرایط بروز کم خونی را فراهم می کند.

۵.نخوردن منابع ویتامین C:

یکی از ویتامین هایی که جذب آهن را در سیستم گوارشی افزایش می دهد، ویتامین C است. این ماده مغذی جذب آهن را چند برابر می کند بنابراین مصرف منابع آهن «هم» و «غیر هم» که شامل انواع گوشت، عدس و لوبیاقرمز است، با منابع غذایی حاوی این ویتامین که شامل گوجه فرنگی، بروکلی، کلم بروکسل و انواع مرکبات است، توصیه می شود.

۶.رژیم های غذایی گیاهخواری:

۶.رژیم های غذایی گیاهخواری: برخی افراد از خوردن گوشت و سایر موادغذایی با منشاء حیوانی امتناع می کنند و در واقع رژیم غذایی شان از نوع گیاهخواری است و کمتر به سراغ انواع گوشت می روند، بنابراین خطر بروز کمبود آهن در آنها بالاست. با وجودی که حذف کامل منابع آهن و دریافت این ماده مغذی از طریق مکمل توصیه نمی شود اما این افراد چاره ای ندارند جز مصرف قرص های آهن تا بتوانند تاحدودی نیازشان به این ماده مغذی را جبران کنند

۷.تغذیه نشدن با شیرمادر:

جالب است بدانید بچه هایی که کم وزن هستند یا حتی زودتر از موعد به دنیا می آیند، نیاز به آهن بیشتری دارند و آنهایی که با شیرمادر تغذیه نمی کنند، بیش از دیگران در معرض کم خونی ناشی از فقرآهن قرار دارند. علت این موضوع آن است که بررسی ها نشان داده اند جذب آهن موجود در شیرمادر راحت تر از آهن موجود در شیر خشک غنی?شده است بنابراین چه بهتر که بچه ها حداقل تا ۱ سالگی با شیرمادرشان تغذیه شوند.

۸.نخوردن میوه های تازه:

میوه هایی مانند زردآلو، کیوی، پرتقال، لیمو و توت فرنگی از منابع ویتامین C هستند که توصیه می شود مرتب آب آنها با غذا یا در میان وعده ها مصرف شود، بنابراین هر نوع بد غذایی و مصرف نکردن این موادغذایی می تواند زمینه ساز بروز کم خونی باشد.

۹.مصرف نکردن دانه ها و مغزها:

برخی از این موادغذایی مانند کنجد، تخم کدو حلوایی و فندق مقادیر قابل ملاحظه ای آهن دارند که نخوردن آنها در میان وعده ها و مصرف خوراکی هایی که در دسته تنقلات قرار می گیرند، می تواند زمینه ساز کم خونی ناشی از فقرآهن باشد. جالب است بدانید در ۱۰۰ گرم کنجد، ۱۰ میلی گرم آهن و در ۱۰۰ گرم فندق، ۶ میلی گرم آهن «غیرهم» وجود دارد که البته چرب بودن آنها انرژی فراوانی را به بدن می رساند بنابراین کسانی که اضافه وزن دارند، باید در مصرف این منابع غذایی حد اعتدال را رعایت کنند (روزانه یک قاشق غذا خوری تخم کدو یا کنجد بخورند و ۷ عدد فندق) زیرا این مقادیر، معادل یک واحد چربی است و ۴۵ کیلوکالری انرژی دارد. البته نباید فراموش کرد که آهن این موادغذایی ۲ تا ۳ برابر کمتر از منابع حیوانی قابل جذب است اما می توان با همراه کردن میوه های غنی از ویتامین C ، جذب آنها را نیز افزایش داد.

۱۰.نخوردن جگر:

جگر از موادغذایی، غنی از ویتامین های گروه B به خصوص B۶ و B۲ است و بررسی ها نشان داده اند کمبود آنها باعث کاهش جذب آهن می شود. البته این موضوع در مورد ویتامین A نیز صادق است بنابراین داشتن یک برنامه غذایی حاوی تمام گروه ها می تواند از کمبودهای احتمالی پیشگیری کند.

1. پوست رنگ پریده: در حالت کم‏خونی، حتی اگر رنگ پوستتان معمولی باشد ولی لب‏های شما کمرنگ‏تر از حد طبیعی به نظر برسد یا پوست‌تان بی‏حال و خسته و شل باشد، یعنی کم‌خونی دارید.
2. احساس خستگی دائمی: همیشه خسته‌اید و حس می‌کنید توان گذشته را ندارید؟ فکر می‌کنید در طول روز کم می‌آورید؟ این نشانه خیلی بارزی از کم‌خونی است که با مصرف قرص آهن به سرعت کاهش پیدا می‌کند. افسردگی هم یکی دیگر از علایم کم‌خونی است. اگرچه افسردگی هزار و یک علت روانی و جسمی می‌تواند داشته باشد اما یکی از علت‌های مهم این بیماری، کم‌خونی است.
3. سردرد و بی‌اشتهایی: کم خون‌ها در طول روز احساس سردرد دارند و معمولاً میلی به غذا خوردن احساس نمی‌کنند. این‌ها از علائم اولیه کم‏خونی هستند.
4. یبوست: این هم یکی از علائم اولیه کم‌خونی است و بدون هیچ‏ تغییری در عادات غذایی به وجود می‏آید. یعنی مثلاً بدون کاهش مصرف میوه و سبزی، دچار یبوست می‌شوید.
5. مشکل در تمرکز: اگر کم‌خونی داشته باشید، تمرکز کردنتان بر روی مسائل روزمره، کار یا انجام تکالیف درسی مشکل خواهد بود.
6. تغذیه عجیب: کم‌خون‌ها دوست دارند مواد عجیب و غریب را که خوراکی نیستند، بخورند، مثل خاک یا کاغذ. چنین حالتی، «پیکا» نام دارد و باید برای درمان کم‌خونی‌تان سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
7. زخم روی زبان: اگر به طور ناگهانی زخم‏هایی روی زبان یا دهانتان پیدا شد، یا اگر خانم هستید و یک مرتبه دچار قطع قاعدگی شدید، نشان می‏دهد دچار کم‏خونی هستید.
8. تنگی نفس: این یک هشدار جدی است. وقتی کم‌خونی شما تشدید شود، احساس تنگی نفس خواهید داشت. چون گلبول‏های قرمز خون، بخش حیاتی فرآیند تنفس را تشکیل می‌دهند و وقتی تعدادشان کم باشد، مشکل اکسیژن‌رسانی به وجود می‌آید. این علامت در کم‏خونی متوسط تا شدید بروز می‏کند.
9. انگشتان سرد: اگر حس می‌کنید همیشه دست و پایتان سرد است، کم‌خونی دارید. این حالت به دلیل کاهش جریان خون در انگشتان دست و پا، در اثر کم‏خونی اتفاق می‏افتد.
10. ضعف یا سرگیجه: در کم‏خونی شدید، هنگام برخاستن از رختخواب احساس ضعف زیادی دارید و یا هنگام بلند شدن از جایتان، احساس سرگیجه می‏کنید.

مواردی که باعث چاقی گروه خونی Oمیشود ، کلم بروکسل ، لوبیا چیتی ، باقلا ، عدس ، کلم قرمز ، باقلا خشک ، کلم سفید و گندم می باشد. 

آن چه که باعث کاهش وزن و لاغر شدن گروه O  می شود ، کلم سیاه ، محصولات دریایی سیاه ، گوشت ( گوساله ، گاومیش و ... ) ، جگر و اسفناج .